Wat weten we tot nu toe?

Op deze pagina tonen we alle informatie die we tot nu toe hebben over de tunnels van Leerdam. Iedereen kent de verhalen wel over de tunnels. Ze zouden van de Zuidwal naar de Kerk gaan en er zou ook een gang zijn van het Hofje richting de Hoogstraat. Maar wat klopt er nu allemaal?

Let op: De afgelopen tijd zijn er nieuwe verhalen en informatie bijgekomen. Deze verhalen en informatie moeten wij nog verwerken. Deze pagina is dus nog lang niet compleet en zal ook steeds bijgewerkt worden.

We hebben inmiddels met verschillende mensen contact gehad die verhalen en meer informatie hebben over de tunnels van Leerdam. Vanwege privacy redenen hebben we bij sommige verhalen ook de namen weggelaten.

Tunnel gevonden onder Hoogstraat nummer 47
Raffaele en Maresa Simioli hebben 15 jaar geleden Hoogstraat nummer 47 gekocht. Destijds hebben ze het gehele pand flink verbouwd en tot hun verrassing een tunnel ontdekt, of in ieder geval het begin van een tunnel. Destijds is Jo Slieker (de toenmalige beheerder van het Hofje) en Arie van Duffelen (oud bewoner Hoogstraat) herhaaldelijk bij deze verbouwing wezen kijken. Van hen hebben ze verhalen gehoord, dat er niet 1 maar 2 tunnels begonnen vanuit hun huis naar de kerk (vroeger was dit een klooster, samen met het snoepwinkeltje aldus Jo Slieker). Zij hadden bergruimte nodig, dus zijn ze de uitdaging aangegaan om 1 tunnel uit te gaan graven. Aan de zijkant van het huis bevindt zich de voordeur en daarachter ook het begin van een tunnel, welke is uitgegraven tot een meter of zes, op de hoogte van een kwart van het ex atelier (winkelruimte). Ze hebben de oude stenen gevonden die ingesleten zijn van het vele lopen in de tunnel. Aangezien het een stenen ondergrond had, met zelfs een stoep, hebben ze er een betonnen ondervloer op gemaakt. Het begin is nog wel authentiek. Inmiddels verhuren ze de woning en wordt de tunnel waarschijnlijk nog steeds gebruikt als berging. Vanuit de winkel hebben ze een gat naar de tunnel gemaakt voor de luchtcirculatie. Het schijnt dus dat er nog een tweede tunnel begint, maar hier zit een muur voor en hebben ze nooit verder onderzocht. Jo Slieker vertelde hun dat de tunnel eindigt achter de collectezakken in de Grote Kerk. De nonnen liepen vroeger via de gang vanuit het klooster naar de Kerk.

Of dit verhaal waar is, weten ze niet. Wel hebben ze veel plezier gehad in het afgraven van de tunnel en ze vonden het ook wel spannend. Dit is in het kort alles wat ze weten en herinneren van hun pand.

Tijden de rioolvervanging in de Kerkstraat rond 1985 is er geen tunnel of resten van een tunnel gevonden
De gemeente heeft rond 1985 het oude riool vervangen in de Kerkstraat. Er wordt verteld dat daar dieper dan 3 meter gegraven is voor het nieuwe riool. De gemeente heeft wel een oude schavet tijdens de rioolvervanging van ‘Achter de Kerk’ gevonden. Ter plaatse zijn alleen beenderen gevonden van de oude begraafplaats rond de grote kerk, geen tunnel of resten van een tunnel.

Nu heb ik meer onderzoek gedaan naar het riool in Leerdam. Nu ligt het riool in de Kerkstraat zo rond de 0,90m NAP.

Riool Kerkstraat
Bron: Gemengd riool Leerdam Centrum.

Nu heb ik ook onderzoek gedaan naar de hoogtekaart van Leerdam en de hoogte van de Kerkstraat ligt tussen de 2,7m NAP en 2,8m NAP in hetzelfde gebied.
Hoogtekaart Leerdam.
Bron: Hoogtekaart van Nederland.

Dit betekent dat het riool tussen ongeveer 1,8m – 2m NAP ligt. Het kan dus inderdaad zo zijn dat ze geen tunnel of resten van een tunnel hebben gevonden tijdens de rioolvervanging, de tunnel kan namelijk nog dieper liggen.

Tunnel/riool gevonden in Hoorn in 2015
In het centrum van Hoorn is een tunnel ontdekt van bijna 500 jaar oud. De tunnel werd bij toeval ontdekt, toen na een flinke regenbui een gat in de straat ontstond. Dit werd ontdekt in 2015 en is door archeologen onderzocht. Hier is ook een filmpje van gemaakt en kan je hier bekijken: Tunnels of Riool in Hoorn gevonden. De tunnel ligt op een diepte van 3,5 meter. Wij hopen natuurlijk ook dat de tunnels hier in Leerdam ook op die diepte liggen en dat er nog een gedeelte hiervan te vinden zal zijn.

Gang van het Poorthuis naar het Hofje van Mevrouw van Aerden
In het Poorthuis zou een kelder zijn geweest met een gang naar het Hofje van Mevrouw van Aerden. Hoe deze gang precies heeft gelopen / of loopt is niet bekend. De ingang is helaas dicht gemaakt.

Ingang van een tunnel onder de kerk
Bert van den Berg is een geboren Leerdammer. In het jaar 1954-55 werd de kerk in de kerkstaat verbouwd. De vader van Bert was daar ook aan het werk. Bert weet nog dat zij via de ingang van de toren van de kerk naar binnen gingen en dan via een trap neer beneden. Hij vertelde dat je daar een soort van gevangenis had en een doorgang naar een tunnel. Hij is er in geweest, het was voor hen natuurlijk wel donker en eng. Bert vertelt ook dat de tunnel onder het pad van Blokker in verbinding staat met de tunnel onder de kerk. Wij zullen hier dan ook natuurlijk meer onderzoek naar gaan doen.

Tunnels van Leerdam - Kerk

De tunnel liep / loopt bijna bij de achterkant van de kerk (nog net voor waar het doopkappeltje vroeger zat) schuin richting van Uffelen. Het is niet helemaal bekend hoe schuin ze precies liepen. Het was er vroeger echt donker. Wel weet Bert te vertellen dat alles nu ongeveer een half meter a meter omhoog is gekomen. Vroeger was het dus een stuk lager. De tunnel ligt nu ongeveer 3 meter diep. Hij ging vroeger met de trap naar beneden (ongeveer 2 meter naar beneden) en toen kwam hij de cellen tegen en ook de ingang naar de tunnel.

Tunnels van Leerdam - Kerk

Hierboven zie je de plek waar vroeger de ingang was naar de tunnel onder de kerk.

Hij vertelt dat de tunnel richting van Uffelen gaat, onder Stift en de Nettorama door. Ook vertelde hij dat waarschijnlijk de Kerk de tunnel tot aan de Kerkstraat (dus waar nu het plein is) dicht heeft gemaakt. Ook hier wil ik meer onderzoek naar gaan doen.

We willen graag grondonderzoek doen, we hebben tot nu toe een bedrijf gevonden die grondonderzoek kan doen, maar deze gaan maar 1,5 tot 2 meter diep. Wat dus niet genoeg zal zijn om de tunnels te kunnen vinden. We zullen dan ook meer onderzoek moeten doen naar een goed systeem. Mocht je een bedrijf kennen die ons hierbij kan helpen, dan horen wij dat natuurlijk graag!

Ingangen van de tunnel in de stadsmuur, die later zijn dichtgemetseld
Huub van Ooijen heeft in 1977 gewerkt bij de restauratie van het Hofje van Aerden,we hebben toen restanten gevonden van het kasteel ook toen al hoorden wij van die tunnels er werd gezegd dat er ingangen van de tunnel in de stadsmuur zaten die later zijn dichtgemetseld.

Twee gangen onder het oude pand van de Blokker (Hoogstraat 51)
Tunnels van Leerdam - Hoogstraat 51

Onder het oude pand van de Blokker aan Hoogstraat waren (of zijn nog steeds) twee ingangen met deuren naar twee verschillende gangen. De ene gang ging richting het Hofje en de andere richting de Kerkstraat. In 1952/1953 is er een jongen (toendertijd 12/13 jaar) in de tunnels geweest. De tunnels waren ongeveer 1,50 breed en 1,70 hoog. Het was toen heel erg droog in de tunnels. Echter zijn de ingangen naar de tunnels later dichtgemaakt (het jaartal is niet bekend) met sloten door de gemeente. Niemand mocht in de tunnels komen. Deze meneer (die dus toen als jongen in de tunnels is geweest) vermoed dat de ingangen ook dicht zijn gemetseld bij de verbouwing van het pand.

Ton Swiderski vertelde dat onder het oude pand van de Blokker een gevaarlijke kelder was met een gang die richting de stad liep. Je kan daar een stukje inlopen, maar die stond toen altijd onder water. Maar dat is zo’n 60 jaar geleden dat deze persoon daar woonde, dit betekent dus een aantal jaar later dan de jongen die in 1952/1953 in de tunnels is geweest. Het kan dus zijn dat later de tunnels onder water kwamen te staan.

Ton heeft vervolgens de volgende informatie doorgestuurd:
Als je vanaf de Hoogstraat naar beneden liep dan was er ongeveer halverwege aan de rechterzijde een ingang naar een soort kelder. (Dat was onder het hoekhuis waar v/d Boezem zijn atelier had.)
Altijd afgesloten met een grote houten deur, maar na verloop van tijd stond die eens open.
Waarschijnlijk verrot of misschien wel door iemand open gebroken. Dat bood weer nieuwe perspectieven. Als je die kelder inliep dan was er naar rechts weer een doorgang naar een ruimte, daar stond toen altijd water in. Je liep dan dus al richting de Hoogstraat en Kerk. Die ruimte was heel donker en vochtig aan het eind was een doorgang en die kwam volgens ons uit op een soort gang. Ton was daar nooit in geweest, een van de grotere jongens wel. Die hadden het over dat het omlaag liep en dat er veel water in stond en er lag ook veel rommel (puin, afval ?). Kort daarna is de toegang ook definitief door de gemeente afgesloten. Doordat zij daar dagelijks speelden hadden zij die kapotte deur eerder gevonden dan de gemeente Leerdam.

Gangen onder het huis van Stift (Juwelier Stift) aan de Markt
Tunnels van Leerdam - Juwelier Stift

Onder het pand van het huis van Stift (Juwelier Stift) aan de Markt zit een kelder en er zijn gangen. De gangen gaan twee kanten op, 1 gang richting de Kerkstraat en de andere richting de Zuidwal. Het was voor hun niet bekend waar ze uitkwamen, aangezien de gangen toen onder water stonden. 45 jaar geleden heeft de familie de ingangen dicht gemaakt. Ze hebben er cement en tegels overheen gelegd. In de gangen stond het water, wat kraak helder was, zo’n twee meter hoog. De familie stift heeft alleen de ingang afgesloten naar de gangen.

Ingang naar een gang onder het pand van de Nettorama
Tunnels van Leerdam - Nettorama

Een vrouw die in het pand van de Nettorama heeft gewoond, vertelde dat er daadwerkelijk een ingang was naar een gang onder het pand. Haar vader had altijd een auto op de ingang naar de gangen staan. Naar deze ingang zijn we nog verder in onderzoek.

Ingang naar een gang onder woonhuis Hoogstraat 35
Tunnels van Leerdam - Hoogstraat 35

Op de Hoogstraat nummer 35 is in 1957/1958 een toilet aangelegd in de gang. Daar zijn toen oude, geglazuurde tegels gevonden en een soort gang. Geopperd werd alles dicht te gooien en verder te gaan met de bouw omdat er anders misschien wel vertraging kon ontstaan. Ook van die tegels is niets naar boven gehaald. Ze vertelden wel dat de gang mogelijk naar de kerk ging.

Gangen onder winkel en woonhuis Nieuwstraat 82
Onder de winkel en woonhuis van Nieuwstraat 82 was ook een gang. Nieuwstraat 82 bestaat niet meer, daar ligt nu een parkeerplaats. Hier is verder nog niets over bekend waar de ingang precies was en hoe de gangen hebben gelopen.

Tunnel onder de Oostwal
Tunnels van Leerdam - Oostwal

Eind jaren tachtig is er een stuk bijgebouwd aan het pand Vlietskant 10 waar nu een tandarts in gevestigd is. Bij het uitgraven aan de Oostwal kant zijn ze toen gestuit op een tunnelgewelf wat richting het Voogdplein liep. Het gewelf bestond uit bakstenen en was manshoog. De persoon die dit vertelde is ook een stuk in de tunnel geweest, ongeveer een meter of 20 tot 25. Aangezien de Oostwal geleidelijk afloopt stond er ook vrij veel water in, dus kon degene kon niet veel verder lopen. Voor zover degene kon zien met een sterke zaklamp was de tunnel intact.